CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer: “Matbaa Gibi Para Basan Limanları Neden Devrettiniz?”

CHP Niğde Milletvekili ve TBMM Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT) Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin komisyon görüşmelerinde özelleştirme politikalarını, işletme hakkı devredilen limanları, kamuya ait taşınmazların yönetimini ve kurumun 2024 yılı mali verilerini gündeme getirdi.

Yaklaşık 100 fabrikanın yanı sıra limanların ve enerji santrallerinin özelleştirildiğini belirten Gürer, “Verimli, fayda sağlayacak ve kamudayken de kâr edebilecek kuruluşlar niye satılır?” sorusunu yöneltti.

Gürer, işletme hakkı devredilen limanlardaki denetim eksikliklerinden İzmir Konak'taki alışveriş merkezinin tahliye sürecine, yatırım bütçesinden kurumun faaliyet zararına kadar birçok konuda açıklama istedi.

“KAMU KAZANABİLECEĞİ KURULUŞLARI NEDEN SATAR?”

Türkiye'de özelleştirme politikalarının uzun yıllardır uygulandığını hatırlatan CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, AK Parti iktidarı döneminde sürecin hızlandığını ifade etti.

Gürer, “Özelleştirmeyle ilgili başlayan süreç, Adalet ve Kalkınma Partisinin öncesinde de olduğu bir gerçek ancak yirmi beş yıldır uygulanan politikalarla bu işlemler hızlandırılmış, en ağır biçimde uygulamaya konulmuştur.” dedi.

Özelleştirmenin başlangıçta verimlilik ve üretkenlik hedefleriyle kamuoyuna sunulduğunu belirten Gürer, şöyle konuştu:

“Özelleştirme, özünde amaç olarak daha verimli, daha üretken, daha çok çalışanın olabileceği, tekelleşmeden sürdürülecek bir mantıkla sunuma geçirilmişti. Özelleştirme kapsamında 100'e yakın fabrika, limanlar, enerji santralleri satıldı.”

Özelleştirmelerden elde edilen gelirlerle aynı kuruluşların yeniden kurulup kurulamayacağının sorgulanması gerektiğini ifade eden Gürer, “Şimdi soru şu: Bu özelleştirilen kuruluşları bugün yapmaya kalksanız kaçını o gelirlere istinaden yapabilirsiniz? Öyle olunca, verimli, fayda sağlayacak ve kamudayken de kâr edebilecek kuruluşlar niye satılır?” diye sordu.

“MATBAA GİBİ PARA BASAN LİMANLARI NEDEN ÖZELLEŞTİRİYORSUNUZ?”

Kamu işletmelerinin özelleştirilmesine ilişkin Et ve Balık Kurumunu örnek gösteren Gürer, bazı kuruluşların yeniden kamu bünyesinde faaliyet göstermesinin gereklilik hâline geldiğini söyledi.

Gürer, “Örneğin, Türkiye Et ve Balık Kurumu görüldü ki Türkiye'de özelleştirildiğinde ortaya açık çıkıyor, tekrar Et ve Süt Kurumu olarak kamunun bünyesinde kalması sağlandı ve bir işlev görüyor. Bunun gibi, kamuda kalması gereken önemli yapılardan biri de liman işletmeleriydi.” ifadelerini kullandı.

1997 yılından itibaren 19 limanın mülkiyet hakkının devredildiğini belirten Gürer, Fenerbahçe-Kalamış Yat Limanı'nın devir sürecini de gündeme taşıdı.

Gürer, “İşin ilginci, Kadıköy ilçesi Zühtüpaşa Mahallesi'nde yer alan Fenerbahçe-Kalamış Yat Limanı'nın Kalamış Fenerbahçe Maden İşletmeciliği arasında imzalanan sözleşmeyle devir işlemi gerçekleşti. Bildiğim kadarıyla birden fazla kere burada işlemler oldu.” dedi.

Limanların gelir üretme potansiyeline dikkat çeken Gürer, “Buralar kendiliğinden matbaa gibi para basan yerler. Öyle olunca niye buraları özelleştirilir? Kamunun kendisi 'Ben para kazanamıyorum, al sen.' diye başkasına niye devreder? Bunlar tartışılabilecek sorunlar, konular.” ifadelerini kullandı.

“TÜRKİYE DENİZCİLİK İŞLETMELERİ KAMUCU ANLAYIŞLA YÖNETİLMELİ”

Türkiye'nin üç tarafının denizlerle çevrili olduğunu hatırlatan Gürer, denizcilik sektöründeki kamu yatırımlarının artırılması gerektiğini vurguladı.

Gürer, “Türkiye'nin önemli bir kuruluşu olan Türkiye Denizcilik İşletmelerinin özelleştirme mantığıyla değil de kamucu bir anlayışla öngörülebilir ve planlanan yeni yatırımlar yapması gerektiğini, üç tarafı denizle çevrili ülkede bu mantıktan bir an önce sıyrılmasının doğru olacağını düşünüyorum.” dedi.

DEPREM VE TSUNAMİ RİSKİNE KARŞI LİMANLAR DENETLENİYOR MU?

Özelleştirilen limanlarda yeni yatırımların yeterliliğini de sorgulayan Gürer, Türkiye'nin deprem ve tsunami risklerine dikkat çekti.

Gürer, “Ayrıca, bir deprem ülkesinde yaşıyoruz. Bu bağlamda, bu satılan, özelleştirilen yerlerde genelde rastladığımız yeni bir yatırımdan çok var olandan ne kadar çok fayda sağlarız anlayışıyla iş sürdürülüyor.” değerlendirmesinde bulundu.

Limanların ve bağlı yapıların afetlere karşı güvenliğinin denetlenmesi gerektiğini belirten Gürer, “Deprem yanı sıra tsunami gibi bir tehdit de var. Bütün bunlara yönelik hangi çalışmalar yapılıyor? Bu bağlamda, bu depremsellik düşünülerek gerek limanların gerekse limanlara bağlı binaların, yapıların kontrolleri sağlanıyor mu? Bu işlemler denetleniyor mu?” sorularını yöneltti.

“11 LİMANDAN 5'İNDE DENETİM RAPORU SUNULMADI”

CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, Sayıştayın 2024 yılına ilişkin tespitlerini gündeme getirerek işletme hakkı devredilen limanlardaki kamu temsilcilerinin denetim görevlerini sorguladı.

Gürer, “İşletme hakkı devredilen 11 limandan 5'inde Türkiye Denizcilik İşletmesini temsil eden yönetim kurulu üyeleri 2024 yılında Sayıştayın öngördüğü denetim raporlarını hiç sunmadı. Sunan 6 liman temsilcisinin ise yalnızca matbu tablolar doldurduğu tespit edilmiş.” dedi.

Kamu hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla görevlendirilen temsilcilerin sorumluluklarını yerine getirmemesine ilişkin açıklama isteyen Gürer, şu soruları yöneltti:

“Kamu hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla atanan bu temsilcilerin görevini yerine getirmemesinin karşılığında ne tür bir idari yaptırım uygulandı veya niye yapmıyorlar? Bu kişiler ücret alıyorlar, denetim mi yapmıyorlar ya da bu kişiler bu işleri istemediği hâlde zorla orada görevlendiriliyor mu da niye bu iş gerçekleşmiyor? Buna bir açıklık getirilmesinde yarar var.”

“İZMİR KONAK'TAKİ AVM NEDEN TAHLİYE EDİLMEDİ?”

Türkiye Denizcilik İşletmelerine ait İzmir Konak'taki alışveriş merkezinin işletme hakkı sözleşmesini de gündeme taşıyan Gürer, 25 yıllık sözleşmenin 15 Ağustos 2021 tarihinde sona erdiğini hatırlattı.

Gürer, “Mülkiyeti yine Türkiye Denizcilik İşletmelerine ait İzmir Konak'taki AVM'nin yirmi beş yıllık işletme hakkı sözleşmesi 15 Ağustos 2021'de sona ermesinden sonra üç yıl süreyle tahliye edilmediği anlaşılıyor.” ifadelerini kullandı.

Kurumun alacaklarının tahsili ve taşınmazın fiilî durumuna ilişkin bilgi isteyen Gürer, “Burada birikmiş faiz, kira ve ecrimisil alacağının icra takipleri hangi aşamada? Kuruma fiilen devri sağlandı mı ya da tekrar buralar farklı uygulamalarla işlevini sürdürüyor mu?” diye sordu.

Sözleşmelerdeki hukuki eksikliklerin kamu zararına neden olabileceğini belirten Gürer, “Söz konusu işletmede alt kiracılara verilen süresiz izinler ve sözleşmedeki klasik boşluklar nedeniyle kurumun mağdur olduğu gerçeği var. Bundan sonra liman devri ve gayrimenkul kiralama sözleşmelerinde benzer hukuki boşlukların oluşmaması için gerekli önlemler ve düzenlemeler sağlanmış mıdır?” dedi.

“89,8 MİLYON LİRALIK YATIRIM BÜTÇESİNİN YALNIZCA YÜZDE 2,3'Ü GERÇEKLEŞTİ”

Türkiye Denizcilik İşletmelerinin yatırım performansını değerlendiren Gürer, 2024 yılı revize yatırım bütçesi ile gerçekleşen harcamalar arasındaki farkı gündeme getirdi.

Gürer, “2024 yılı revize yatırım bütçesi 89,8 milyonken gerçekleşme tutarı 1,83 milyon lirada kalarak genel yatırım gerçekleşme oranı yüzde 2,3 seviyesinde kalmıştır.” dedi.

Deprem güçlendirme çalışmalarına ayrılan ödeneğin kullanılmamasını da eleştiren Gürer, “85 milyon lira ödenek ayrılan genel hizmet binaları deprem güçlendirme ve büyük onarım proje ihalesinin yıl sonuna bırakılması, Aralık 2024'te bunun sıfır oranında gerçekleşmesinin yaratacağı olumsuzluklar göz ardı edilmemelidir. Bununla ilgili neden bu şekilde eksik bırakılma gerçekleşmiştir?” diye sordu.

“KURUMUN ESAS FAALİYET ZARARI 108,56 MİLYON LİRA”

Türkiye Denizcilik İşletmelerinin 2024 yılı mali verilerine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Gürer, kurumun net satış gelirlerinin genel yönetim giderlerini karşılayamadığına dikkat çekti.

Gürer, “Kuruluşun 2024 yılı net satış gelirleri 97,99 milyon iken genel yönetim giderleri 172,7 milyon liraya ulaşmış ve esas faaliyetlerden 108,56 milyon lira operasyonel zarar edilmiştir.” ifadelerini kullandı.

Kurumun dönem net kârının esas faaliyetlerinden değil, farklı gelir kalemlerinden kaynaklandığını belirten Gürer, “Dönem net kârının 52,7 milyon lira, yalnızca faiz gelirlerinin 101,2 milyon lira ve liman devir paylarının 138,7 milyon lira gibi arızi kaynaklarla sağlanması karşısında esas faaliyet zararlarını azaltmaya dönük bir tasarruf ve verimlilik planı uygulamaya konmuş mudur?” sorusunu yöneltti.

“44,1 MİLYON LİRALIK SİGORTA FONUNUN NAKDİ KARŞILIĞI VAR MI?”

Kurum bünyesindeki İş Sigorta Fonu'na ilişkin Sayıştay uyarılarını da gündeme getiren Gürer, fonda biriken primlerin mali tablolardaki karşılığının açıklanmasını istedi.

Gürer, “Kurum bünyesinde dışarıda sigorta yaptırmayarak oluşturulan İş Sigorta Fonu'nda 44,1 milyon lira birikmiş prim yer almaktadır.” dedi.

Sayıştayın fonun nakit karşılığı bulunmadığı yönündeki değerlendirmesine işaret eden Gürer, “Sayıştayın bu fonun nakdi bir karşılığı olmadığı, olası bir hasarda nakit imkânı sunmadığı ve bilançoyu sanal büyüttüğü yönündeki uyarısına istinaden söz konusu hesapların tasfiyesi yapılmış mıdır?” diye sordu.

“KIBRIS TÜRK DENİZCİLİK ŞİRKETİNİN 61 MİLYON LİRALIK ZARARININ NEDENİ NE?”

CHP Niğde Milletvekili Ömer Fethi Gürer, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin yurt dışı iştiraklerinden Kıbrıs Türk Denizcilik Limited Şirketinin mali durumunu da komisyon gündemine taşıdı.

Türkiye Denizcilik İşletmelerinin yüzde 82 oranında hissedarı olduğu şirketin 2024 yılını zararla kapattığını belirten Gürer, “Kuruluşun yüzde 82 oranla hissedarı olduğu yurt dışı bağlı ortaklığı Kıbrıs Türk Denizcilik Limited Şirketinin 2024 yılı dönem zararının 61 milyon lira seviyesine ulaşmasının sebepleri nelerdir?” diye sordu.

Şirketin mali yapısının iyileştirilmesine yönelik çalışma yapılıp yapılmadığının açıklanmasını isteyen Gürer, “Bu iştirakin mali yapısını iyileştirmeye yönelik bir rehabilitasyon programı uygulaması var mıdır?” ifadelerini kullandı.

Gürer, Türkiye Denizcilik İşletmelerinin kamu yararı doğrultusunda yönetilmesi, özelleştirilen limanlarda kamu denetiminin etkin biçimde yürütülmesi, kurumun faaliyet zararlarının azaltılması ve deprem güvenliğine yönelik yatırımların gerçekleştirilmesi gerektiğini vurguladı.